Het einde van de online mening

Uiteindelijk worden de nadelen van online je mening delen zo groot, dat mensen zich van internet gaan afwenden. Dat betoogt lector en hoogleraar Geert Lovink in zijn oratie aan de Universiteit van Amsterdam. Waar Lovink eerder onderzoek deed naar de kritische tegencultuur en mogelijke alternatieven, zoals eerlijkere sociale media, schetst hij nu een toekomst van ‘Extinction Internet’, waarin we zelfs noodgedwongen helemaal stoppen met onze tech-verslaving.

Lovink is altijd bekend gebleven als één van de internetpioniers, die betrokken waren bij De Digitale Stad, een voorloper van het internet. De oprichters zagen voor zich dat dit een decentraal netwerk zou worden, bijgehouden door burgers en voor burgers. ‘Die strijd hebben we grandioos verloren’, vat Lovink samen. Want de realiteit is bekend: het internet en de vele verslavende apps zijn in handen van big tech, die weinig ophebben met de rechten van het individu en de samenleving als geheel.

In zijn oratie deelt Geert Lovink de inzichten die hij opdeed uit 30 jaar internetkritiek en onderzoek naar de tegencultuur, waarin hij samenwerkte met kunsthistorici, kunstenaars, creatief onderzoekers en mememakers. Hij deed onderzoek naar Wikipedia, zoekmachines, sociale media, cryptovaluta en -verdienmodellen. Altijd met het idee dat het internet stuk is, maar nog gerepareerd kan en moet worden.

NIET MEER TE REPAREREN?

Maar het laatste halfjaar is Lovink anders hierover gaan denken. Valt het internet nog wel te repareren? “Er komt misschien toch een punt waarop dit niet meer kan, waarna de nadelige gevolgen niet meer bij te sturen zijn. Het internet stevent af op zo’n point of no return, en dat heeft big tech waarschijnlijk ook al in de gaten. ‘Mark Zuckerberg laat z’n sociale mediaplatformen achter zich en begint Meta, alsof er niks is misgegaan en we opnieuw kunnen beginnen, maar het is duidelijk al stuk.’

MENINGEN HEBBEN GEVOLGEN

Lovink ziet dit punt naderen, omdat ook voor ‘gewone’ gebruikers er steeds meer een prijs zit aan onze verregaande verbondenheid met internet, en de verslaving aan sociale media en apps. ‘Ten eerste psychologisch gezien. Niet alleen lijden veel jongeren aan een verwrongen zelfbeeld en angststoornis, ook is sprake van een externalisatie van functies – bepaalde kritische functies van je brein worden uitbesteed. Neem het kortetermijngeheugen dat steeds slechter wordt. Onze aandacht wordt steeds verbrokkeld en heel gericht gestuurd.’

Maar ook neemt de sociale controle toe, en worden gebruikers verregaand gevolgd. ‘De vermeende vrijheid van je mening uiten is er eigenlijk al niet meer’, zegt Lovink. Ook in Nederland heeft het inmiddels gevolgen als mensen een afwijkende mening online delen, bijvoorbeeld voor hun baan of hun vriendenkring. ‘We zien nu al aanwijzingen dat mensen steeds minder hun mening posten.’

Repercussies zijn ook hier te verwachten, aangezien de controle steeds geavanceerder wordt. ‘In China is het al zo dat je de trein niet meer kunt nemen, als je een ‘verkeerde‘ mening hebt. En mensen die een visum aanvragen voor de VS moeten eerst al hun sociale media profielen laten zien. In het Westen lijkt dit nu nog niet het geval, maar intussen ben je heel traceerbaar en zichtbaar, en is het een reële optie dat mensen op een gegeven moment niet kunnen reizen of geen hypotheken en verzekeringen krijgen.’

Die geavanceerde controle wordt uiteindelijk zo groot, óók hier, dat mensen zich uiteindelijk toch van internet gaan afwenden, denkt Lovink. ‘Ik denk dat er dan een afkeer komt van technologie.’ Hij trekt de parallel met de klimaatcrisis: ‘Ook de klimaaturgenties zijn op dat punt uitgekomen dat het niet meer te repareren valt. Omdat individuele acties als zonnepanelen niet meer volstaan, komen mensen massaal in actie.’

Lees verder op de website van de HvA.